ناسپاس و مانند آن دارد . آنگاه دومين نكته را يادآور مىشود ؛ نكته‌اى كه مىتواند بسيارى از مسائل اعتقادى و اجتماعى را حل كند و آن اينكه آنچه گروههاى اجتماعى را از يكديگر جدا مىسازد ، هم‌بستگى افكار و دلهاست ، هرچند روى صحنه افراد خاصى باشند ؛ تمام كسانى كه با آن افراد هم‌بستگى فكرى و رضايت قلبى دارند در يك گروه جاى مىگيرند . مىفرمايد : « اى مردم ! رضايت و نارضايتى ( نسبت به عملى از اعمال ) موجب وحدت مردم ( در كيفر و پاداش ) مىشود » ؛ « أيّها النّاس ، إنّما يجمع النّاس الرّضى و السّخط » « 1 » ) . بنابراين نه تنها شركت در عمل يا تهيهء مقدمات و اعانت بر اثم سبب شركت در نتيجه مىشود ؛ بلكه رضايت قلبى نيز همين كار را مىكند ، لذا در زيارتنامه‌ها با صراحت اين تعبير آمده است : « و لعن اللّه امّة سمعت بذالك فرضيت به ؛ خداوند لعنت كند گروهى را كه جنايات جانيان را در كربلا شنيدند و به آن رضايت دادند » « 2 » ، هرچند بعد از آن جانيان در عرصهء زندگى دنيا ظاهر شدند . در خطبهء دوازدهم كه شرح آن در جلد اوّل گذشت ، خوانديم كه على عليه السّلام هنگام سخن يكى از اصحاب خود را بعد از جنگ جمل شنيد كه آرزوى حضور برادرش را در اين ميدان و سهيم شدن در اين پيروزى مىكرد ، فرمود : نه تنها او با ما بود ؛ بلكه گروههايى كه هنوز از مادر متولّد نشده‌اند و بعد از تولّد ، هم‌عقيده با ما خواهند بود نيز در اين ميدان حضور داشتند و در اين پيروزى سهيم بودند . اين سخن افق تازه‌اى را در مطالعات اسلامى در برابر چشم ما مىگشايد و به همگان هشدار مىدهد كه مراقب پيوندهاى قلبى و رضا و سخط باطنى باشند .

--> ( 1 ) . « سخط » ضدّ رضايت به معناى ناخشنودى و خشم است . ( 2 ) . زيارت اربعين امام حسين عليه السّلام .